سکته مغزی

سکته مغزی که در اصطلاح پزشکی به آن حوادث عروقی مغز گفته می‌شود، یک مشکل عصبی حاد و ناگهانی است که به‌دنبال کاهش یا قطع جریان خون در بخشی از بافت مغز ایجاد می‌شود و عملکرد طبیعی آن ناحیه را مختل می‌کند.

زمانی که جریان خون به قسمتی از مغز کاهش یافته و یا قطع گردد، سکته مغزی رخ می دهد.

زیرا با کم یا قطع شدن جریان خون اکسیژن و مواد غذایی لازم به مغز نمی رسد و موجب از بین رفتن سلول های مغزی می‌ شود.

حوادث عروقی مغز یکی از اورژانس های پزشکی محسوب می شود که باید بلافاصله فرد مبتلا به آن تحت درمان قرار بگیرد.

با انجام اقدامات سریع مقدار تخریب ایجاد شده در مغز کم می شود و باعث پیشگیری از بروز عوارض بعدی می شود.

انواع سکته مغزی

سکته مغزی دارای ۳ نوع اصلی با علت و ماهیت متفاوت است و با توجه به نوع آن علائم و راهکار های درمانی هم متفاوت هستند که زیر نظر دکتر آرزو جعفریان می توانید درمان شوید.

انواع حوادث عروقی مغز عبارت است از:

ایسکمیک یا Ischemic stroke

۸۷ درصد سکته های مغزی را در برگرفته و دلیل آن ایجاد انسداد در جریان خون به دلیل وجود لخته خون یا پلاک خون است.

وجود لخته خون به صورت موضعی در شریان مغز را ترومبوز می گویند و در صورت انتقال لخته خون از جایی دیگر به مغز، آمبولی در فرد رخ داده است.

ایجاد پلاک در دیواره رگ موجب ایجاد بیماری آترواسکلروز می شود.

در اندام های مختلف ممکن است این پلاک ایجاد شده و باعث لخته خون شود و جریان خون را محدود و مسدود نماید.

زمانی که لخته خون ایجاد شده به سمت مغز برود باعث انسداد رگ های مغزی شده و حوادث عروقی مغز رخ می دهد.

انتقال پلاک ایجاد شده در شریان کاروتید به مغز باعث ایجاد سکته مغزی ایسکمیک می شود.

عوامل خطر سکته مغزی ایسکمیک عبارت است از:

• ابتلا به بیماری های قلبی چون فیبریلاسیون دهلیزی یا سلول داسی شکل
• داشتن التهاب مزمن‌ که باعث آسیب دیدن رگ ها می شود.

هموراژیک یا Hemorrhagic stroke

بروز خونریزی به صورت ناگهانی در مغز باعث بروز سکته مغزی هموراژیک می‌ شود.

زمانی که سرخرگ داخل مغز یا بالای آن دچار پارگی شود، با نشت یافتن خون تورمی در مغز به وجود می آید و فشار موجود در مغز را افزایش می دهد.

افزایش فشار در مغز باعث آسیب رساندن به سلول های مغزی می‌ شود.

این سکته دارای ۲ نوع است:

• وجود خونریزی در داخل جمجمه که ۱۰ درصد از سکته های مغزی را به خود اختصاص داده است.
• خونریزی میان مغز و غشای احاطه کرده آن که به آن خونریزی زیر عنکبوتیه می گویند و ۳ درصد از سکته های مغزی ناشی از آن است.

عوامل خطر سکته هموراژیک مغزی عبارت است از:

• بروز آنوریسم‌ که برآمدگی بالن شکل را در شریان ایجاد می کند.
• داشتن فشار خون بالا که باعث فشار به دیواره رگ‌ ها می شود.
• وجود ناهنجاری شریان وریدی به صورت قسمت های ضعیف در رگ ها

حمله ایسکمیک گذرا یا TIA

حمله ایسکمیک گذرا حالتی شبیه ایسکمیک دارد و تفاوت آن در این است که قبل از آسیب رساندن لخته خون به مغز، انسداد موجود از بین می رود.

به این حالت سکته کوچک می گویند و کمتر از یک ساعت زمان می برد ولی امکان تکرار آن وجود دارد.

علائم سکته مغزی

توجه به علائم سکته مغزی برای شروع سریع درمان بسیار اهمیت دارد زیرا درمان سریع، از ایجاد عارضه های احتمالی ناشی از آن جلوگیری می کند.

از علائم و نشانه های سکته مغزی می توان موارد زیر را بیان نمود:

بی حس شدن یا فلج شدن دست، پا یا صورت فرد

با بروز سکته مغزی ممکن است فرد به صورت ناگهانی با فلج شدن یا بی حس شدن دست و پا یا صورت مواجه شود که معمولا در یکی از قسمت های بدن رخ می دهد.

برای بررسی این عارضه بهتر است هر دو دست را همزمان بلند کنید.

اگر یکی از دست ها افتاد، احتمال بروز حوادث عروقی مغز وجود دارد یا اینکه در زمان خندیدن یک سمت دهان تغییری نمی کند و فلج شده است.

در تکلم و ادراک مشکلاتی ایجاد می شود

گیجی ایجاد شده به خاطر سکته مغزی باعث نامفهوم شدن لغات و ایجاد مشکل در فهم کلمات می شود.

 بروز سردرد

سر درد ناگهانی و بسیار شدید نشانه ای از حوادث عروقی مغز است.

این سردرد به منگ شدن فرد، سرگیجه و حالت تهوع همراه است و گاهی اوقات سطح هوشیاری فرد را تغییر می دهد.

ایجاد مشکلاتی در بینایی یک یا هر دو چشم

بروز حوادث عروقی مغز ممکن است باعث تاری دید به صورت ناگهانی شود و فرد را به دوبینی مواجه کند.

ایجاد مشکلاتی در راه رفتن

در صورت لنگیدن یا عدم تعادل در راه رفتن یا نداشتن درد از محل و مکان قرارگیری، نشانه ای از بروز سکته مغزی است.

عواملی که ریسک ابتلا به حوادث عروقی مغز را افزایش می دهد

برای این عارضه، بر اساس علت ایجاد، دسته‌بندی‌های مختلفی در نظر گرفته شده است.

با این حال، بیش از ۸۷٪ سکته‌های مغزی به‌دلیل انسداد یا کاهش جریان خون به مغز رخ می‌دهند. در ادامه، انواع سکته مغزی را بر اساس علت بروز بررسی می‌کنیم:

آمبولی؛ علت سکته مغزی ایسکمیک

سکته مغزی ایسکمیک (Ischemic Stroke) زمانی رخ می‌دهد که لخته خون مانع رسیدن جریان خون به مغز شود.

آمبولی یکی از عوامل مهم در ایجاد این نوع سکته است؛ به‌طوری‌که یک عامل متحرک درون رگ‌ها حرکت کرده و باعث انسداد عروق مغزی می‌شود.

آمبولی می‌تواند به شکل لخته خون (ترومبوز)، چربی، مواد خارجی، رسوبات کلسترول یا کلسیم ایجاد شود.

ترومبوز؛ دیگر علت سکته مغزی ایسکمیک

یکی از شایع‌ترین دلایل حوادث عروقی مغز، تشکیل لخته خون در شریان‌های مغز است.

این انسداد مانع رسیدن خون و اکسیژن کافی به بافت مغز شده و در نهایت باعث مرگ سلول‌های مغزی می‌شود.

تشکیل پلاک‌های کلسترولی معمولاً آغازگر فرایند لخته شدن است.

تنگی عروق، فشار خون بالا، کلسترول بالا، دیابت و مصرف سیگار از عوامل مهمی هستند که احتمال حوادث عروقی مغز ناشی از ترومبوز را افزایش می‌دهند.

سکته مغزی ناشی از خونریزی مغزی

در این نوع سکته که به آن هموراژیک (Hemorrhagic Stroke) گفته می‌شود، پارگی یک رگ خونی در مغز باعث خونریزی در بافت مغزی خواهد شد.

در نتیجه، خون‌رسانی و اکسیژن‌رسانی به مغز مختل شده و علائم سکته مغزی ظاهر می‌شوند. تجمع خون می‌تواند منجر به تورم مغز و افزایش فشار داخل جمجمه شود.

عواملی مانند فشار خون بالا، آنوریسم (برآمدگی غیرطبیعی رگ)، تصادفات، رسوب پروتئین در دیواره عروق و پارگی عروق نازک از دلایل بروز این نوع سکته هستند.

خونریزی مغزی معمولاً با علائم زیر همراه است و در صورت عدم درمان به‌موقع می‌تواند منجر به کما یا حتی مرگ شود:

• عدم تحمل نور
• سفتی گردن
• حالت تهوع و استفراغ
• سردرد شدید و ناگهانی

لخته خون؛ علت سکته در ساقه مغز

ساقه مغز مسئول کنترل عملکردهای حیاتی مانند تنفس، فشار خون و سطح هوشیاری است و تمامی حرکات بدن از طریق آن هدایت می‌شوند.

حوادث عروقی مغز در این ناحیه می‌تواند عملکردهای حیاتی بدن را مختل کند.

در صورتی که لخته خون برطرف شده و جریان خون به حالت طبیعی بازگردد، روند بهبودی بیمار معمولاً سریع‌تر خواهد بود.

حمله ایسکمیک گذرا (TIA)

حمله ایسکمیک گذرا یا Transient Ischemic Attack به‌صورت موقتی و به‌دلیل کاهش ناگهانی و کوتاه‌مدت جریان خون به مغز ایجاد می‌شود.

این وضعیت که به آن «سکته خفیف» یا «شبه سکته» نیز گفته می‌شود، معمولاً طی چند دقیقه برطرف می‌گردد.

با این حال، TIA یک هشدار جدی برای احتمال بروز حوادث عروقی مغز در آینده است و نباید نادیده گرفته شود.

تشخیص سکته مغزی

درمان سکته مغزی

یکی از پرسش‌های رایج بیماران و خانواده‌های آن‌ها این است که «آیا حوادث عروقی مغز قابل درمان است؟».

پاسخ به این سؤال به عوامل مختلفی از جمله نوع سکته و مدت‌زمانی که از شروع آن گذشته بستگی دارد.

بر همین اساس، پزشک متخصص مغز و اعصاب به همراه جراح مغز و اعصاب، با بررسی شرایط بیمار مناسب‌ترین روش درمانی را انتخاب می‌کنند.

دارودرمانی

یکی از اصلی‌ترین رویکردهای درمان سکته مغزی در بم ، استفاده از دارو است.

در این روش، بسته به علت سکته، داروهای ضدانعقاد مانند وارفارین برای پیشگیری از تشکیل لخته خون تجویز می‌شوند.

داروهای ضدپلاکت نظیر آسپرین و کلوپیدوگrel نیز به کاهش چسبندگی پلاکت‌ها کمک می‌کنند.

در برخی موارد خاص، داروی TPA که فعال‌کننده پلاسمینوژن بافتی است، برای حل کردن لخته به کار می‌رود.

استاتین‌هایی مانند آتورواستاتین جهت کاهش کلسترول خون و داروهای کنترل فشار خون شامل مهارکننده‌های ACE، بتابلاکرها و مسدودکننده‌های کانال کلسیمی در روند درمان نقش مهمی دارند.

درمان اورژانسی اندوواسکولار

درمان اورژانسی اندوواسکولار (Endovascular) ، متخصص به‌صورت مستقیم به رگ مسدودشده دسترسی پیدا می‌کند و تلاش می‌کند انسداد را از داخل عروق برطرف کند.

درمان اندوواسکولار یکی از مؤثرترین راه‌ها برای بهبود سریع وضعیت بیمار در سکته‌های حاد محسوب می‌شود.

خارج کردن لخته خون

این روش بیشتر برای بیمارانی کاربرد دارد که دچار لخته‌های خونی بزرگ هستند؛ لخته‌هایی که معمولاً به دارودرمانی پاسخ مناسبی نمی‌دهند.

در این حالت، پزشک با استفاده از ابزاری متصل به کاتتر، لخته را به‌طور فیزیکی از رگ خارج می‌کند.

ترومبکتومی مکانیکی

زمانی که داروهای حل‌کننده لخته اثرگذار نباشند، متخصص مغز و اعصاب از ترومبکتومی مکانیکی استفاده می‌کند.

این روش کاملاً وابسته به زمان است و باید حداکثر تا ۲۴ ساعت پس از شروع علائم سکته انجام شود.

در این تکنیک، یک لوله باریک وارد رگ اصلی شده و تا محل لخته در مغز هدایت می‌شود؛ سپس ابزار تعبیه‌شده در انتهای لوله، لخته را خارج یا خرد می‌کند.

کنترل و مدیریت فشار خون

فشار خون بالا مهم‌ترین عامل حوادث عروقی مغز هموراژیک به شمار می‌رود.

کنترل اصولی فشار خون می‌تواند میزان خونریزی را کاهش دهد، به لخته شدن مناسب خون کمک کند و از گسترش آسیب در رگ‌های آسیب‌دیده جلوگیری نماید.

جراحی مغز

در مواردی که وسعت خونریزی مغزی زیاد باشد، درمان دارویی به‌تنهایی کفایت نمی‌کند و جراحی ضرورت پیدا می‌کند.

در این شرایط، جراح با خارج کردن لخته یا تخلیه خون، فشار وارد بر مغز را کاهش می‌دهد. از مهم‌ترین روش‌های جراحی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ایجاد سوراخ کوچک در جمجمه برای تخلیه خون

• انجام کرانیوتومی (Craniotomy)

• باز کردن حفره جمجمه در صورت بی‌اثر بودن سایر روش‌ها

توانبخشی پس از سکته مغزی

توانبخشی نقش کلیدی در بازگشت بیمار به زندگی عادی دارد و یکی از مهم‌ترین مراحل درمان پس از سکته مغزی محسوب می‌شود. این فرایند بسته به نوع آسیب، به شکل‌های مختلف انجام می‌شود:

• گفتاردرمانی: بهبود اختلالات گفتاری و بازیابی کنترل عضلات مربوط به تنفس، بلع، خوردن و نوشیدن
• فیزیوتراپی: کمک به بازگشت توان حرکتی دست‌ها و پاها، بهبود تعادل و کاهش ضعف عضلانی
• کاردرمانی: آموزش مجدد مغز برای انجام فعالیت‌های روزمره و بهبود حرکات ظریف دست
• شناخت‌درمانی: تقویت حافظه، افزایش تمرکز و بهبود عملکردهای شناختی

عوارض بروز سکته مغزی

عوارض ناشی از حوادث عروقی مغز به صورت خفیف و شدید بوده و با توجه به نوع سکته مغزی و میزان شدتی که دارد متفاوت می باشد.

این عوارض عبارتند از:

• باعث بروز افسردگی می‌ شود.
• باعث عدم وضوح در صحبت کردن فرد می شود.
• توانایی فکر کردن و تمرکز را از فرد می گیرد.
• در توانایی و رفتار فرد تغییراتی را به وجود می آورد.
• احساسات و عواطف فرد را با اختلالاتی مواجه می کند.
• موجب ایجاد ضعف در دستگاه تناسلی فرد می شود.
• موجب عدم کنترل روی مثانه شده و با تکرر ادرار، بی اختیاری ادرار، ایجاد یبوست و اسهال همراه است.
• آسیب های حرکتی و عضلانی را به همراه دارد.
• با فلج شدن ماهیچه ها در یک یا دو طرف بدن همراه است.
• مشکلاتی را در بلع فرد ایجاد می کند‌.

کاهش عوارض سکته مغزی

کاهش عوارض سکته مغزی نیاز به ترکیبی از درمان‌های فوری دارد که می‌تواند از بسیاری از عوارض جدی جلوگیری کند. در اینجا چند راهکار مهم در این زمینه آورده شده است:

• تشخیص علائم و مراجعه سریع به اورژانس
• استفاده از رقیق‌کننده‌های خون
• مداخلات پزشکی
• توانبخشی (فیزیوتراپی، کاردرمانی و گفتاردرمانی)
• کنترل عوامل خطر مانند فشار خون و قند خون، عدم استعمال دخانیات و کاهش سطح کلسترول خون
• سبک زندگی سالم
• حمایت روانی و اجتماعی

لازم به ذکر است که توانبخشی مناسب می‌تواند کیفیت زندگی فرد را بهبود بخشد.

کنترل عوامل خطر و پیروی از یک سبک زندگی سالم همچنین به جلوگیری از سکته‌های مغزی در آینده کمک می‌کند.

پیشگیری از حوادث عروقی مغز

داشتن سبک زندگی سالم و مناسب از بروز سکته مغزی جلوگیری کرده و ریسک ابتلا به آن را تا حدودی کاهش می دهد.

از راهکار های پیشگیری از این بیماری می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• داشتن فعالیت بدنی به صورت منظم
• داشتن رژیم غذایی سالم
• استفاده از داروی فشار خون و داروی قند خون به صورت منظم
• حفظ کردن تناسب اندام
• مصرف نکردن دخانیات و داروی غیر مجاز متامفتامین و کوکائین
• مصرف دارو هایی مانند قرص آسپرین، هپارین، اپیکسابان، ادوکسابان، آگرنوکس، ریواروکسابان زیر نظر پزشک متخصص مغز و اعصاب

سوالات متداول

آیا حوادث عروقی مغز باعث مرگ می‌شود؟

سکته مغزی در موارد شدید می‌تواند کشنده باشد، به خصوص اگر خونرسانی به بخش بزرگی از مغز قطع شود یا خونریزی شدید وجود داشته باشد.

میزان مرگ و میر به نوع سکته مغزی، شدت آسیب و سرعت شروع درمان بستگی دارد.

با این حال، بسیاری از بیماران در صورت تشخیص سریع و دریافت مراقبت‌های پزشکی فوری، می‌توانند از مرگ نجات یابند و شانس بهبودی بیشتری داشته باشند.

آیا حوادث عروقی مغز می‌تواند منجر به فلج دائمی شود؟

بله، در برخی موارد سکته مغزی می‌تواند منجر به فلج دائمی شود، به خصوص اگر درمان به موقع و مناسب انجام نشود.

بهبودی از سکته مغزی چقدر طول می‌کشد؟

مدت زمان بهبودی از سکته مغزی بسته به شدت سکته مغزی و پاسخ فرد به درمان می‌تواند متفاوت باشد.

این مدت می‌تواند از چند ماه تا چند سال متغیر باشد.