سکته مغزی هموراژیک

خونریزی درون‌جمجمه‌ای که با عنوان خونریزی درون‌مغزی شناخته می‌شود و از آن با نام‌هایی مانند خونریزی مغزی، خونریزی داخل پارانشیم و سکته هموراژیک نیز یاد می‌کنند، به خونریزی ناگهانی در بافت مغز، بطن‌های مغزی یا به‌طور هم‌زمان در هر دو ناحیه اطلاق می‌شود.

زمانی که رگی در داخل مغز شروع به خونریزی کند و دچار پارگی شود، سکته مغزی هموراژیک رخ می‌ دهد.

وجود این خونریزی باعث مختل شدن جریان خون شده و از رسیدن اکسیژن و مواد مغذی به سلول ‌های مغز جلوگیری می ‌کند.

با خونریزی صورت گرفته در مغز خون بر روی بافت های مغز انباشته شده و به قسمت‌ های اطراف فشار وارد می‌ کند و باعث آسیب دیدن آنها می‌ گردد.

این نوع سکته کمتر از سکته ایسکمیک رخ می دهد اما شدت آن بیشتر بوده و امکان خطر مرگ در آن بالاتر است.

چه عواملی ریسک ابتلا به سکته هموراژیک را بالا می برد؟

از شایع ترین علت های بروز سکته مغزی هموراژیک می توان به خونریزی در داخل مغز اشاره نمود.

یعنی زمانی که رگ مغز دچار پارگی شده، خون به داخل مغز فرد نفوذ می کند، این نفوذ خون موجب مردن سلول های مغزی شده و سکته مغزی رخ می دهد.

یکی دیگر از علت های ابتلا به این عارضه بالا بودن فشار خون و افزایش سن است.

به طور کلی عواملی هستند که ریسک ابتلا به سکته هموراژیک را افزایش می دهند، این عوامل عبارتند از:

• داشتن فشار خون بالا و کنترل نشده باعث ایجاد فشار هایی بر دیواری رگ‌ ها شده و آنها را ضعیف کرده به گونه ای که مستعد پارگی می‌ شوند.
• وجود ناهنجاری‌ هایی در شریان‌ های وریدی که به صورت اتصال های غیر طبیعی میان شریان‌ ها وجود دارد و باعث ضعیف شدن عروق شده و ریسک خونریزی را افزایش می ‌دهد.
• آنوریسم‌، که به صورت برآمدگی‌ هایی ضعیف دیواره رگ‌ ها را در بر گرفته و زمانی که ترکیده می‌شوند باعث ایجاد خونریزی می‌ گردد.
• آنوریسم‌ زمانی که در مغز رخ می دهد خطر زیادی برای خونریزی زیر عنکبوتیه دارد‌.
• وارد شدن ضربه‌ای به سر به صورتیکه رگ های خونی دچار آسیب شوند و خونریزی مغزی اتفاق بیفتد.
• وجود اختلال لخته خون به صورتیکه لخته شدن خون با مشکل مواجه باشد مثل ابتلا به بیماری های هموفیلی یا سلول داسی شکل
• مصرف دارو های رقیق کننده خون چون داروی هپارین‌ یا داروی وارفارین که ریسک خونریزی مغزی را افزایش می دهند.
• بالا رفتن سن که هر چه سن بالا رود ریسک بروز این عارضه بالاتر می رود.
• مصرف مواد مخدر چون کوکائین و مت آمفتامین ریسک سکته مغزی از نوع SAH را افزایش می دهد.

علائم سکته مغزی هموراژیک

علائم و نشانه‌ های ناشی از بیماری هموراژیک به صورت ناگهانی رخ می دهد و شامل موارد زیر است:

• استفراغ کردن و داشتن حالت تهوع
• گیج بودن
• تشنج کردن
• وجود مشکلاتی در بلعیدن
• وجود ضعف و بی حسی در پا ها، بازو ها و صورت که در یک طرف بدن رخ می دهد.
• وجود اختلال در بینایی که یکی از چشم ها یا هر دوی آنها را درگیر می کند.
• وجود اختلال در صحبت کردن و تکلم شخص
• عدم درک صحبت ها
• بی نظم بودن و وجود سردرگمی
• داشتن سردرد شدید که علت مشخصی ندارد.
• وجود مشکلاتی در راه رفتن و حرکت دادن دست ها و پا ها
• نداشتن تعادل و عدم هماهنگی حرکت ها

انواع سکته مغزی هموراژیک

با توجه به محل خونریزی سکته مغزی هموراژیک در دسته های زیر قرار می گیرد:

خونریزی داخل مغزی یا ICH

این نوع سکته‌ با خونریزی در داخل بافت مغز رخ می دهد و اکثر سکته های مغزی همولوژیک را به خود اختصاص داده و جزو شایع ترین آنها است.

این نوع خونریزی باعث می‌شود که سلول های مغزی زمانی که با خون برخورد می کنند بمیرند.

زمانی که سلول ها می میرند، کار مربوط به آنها نیز متوقف می‌شود یعنی با مرگ سلول های آن قسمت از مغز که مسئول راه رفتن فرد است، آن شخص توانایی راه رفتن خود را از دست می دهد.

با بروز خونریزی فشار داخل مغز نیز افزایش می یابد.

در این نوع سکته ابتدا لخته خونی در داخل رگ ایجاد می‌شود و لخته موجود باعث جلوگیری از خونرسانی به نواحی بعد از آن می‌ شود.

از آنجایی که رگ از سلول تشکیل شده و برای زنده ماندن نیاز به خون دارد، با این عدم خونرسانی، رگ ضعیف شده و مغز برای باز کردن رگِ دارای لخته خون، وارد عمل می شود.

ولی از آنجا که خون به رگ نمی رسد رگ ضعیف شده و با حرکت لخته خون، شدت حرکت بالا بوده و چون رگ ضعیف است توانایی تحمل آن را نداشته و دچار پارگی می‌ شود و سکته مغزی خونریزی دهنده را ایجاد می کند‌.

خونریزی زیر عنکبوتیه یا SAH

در این نوع سکته خونریزی در قسمت بین مغز و لایه های پوشاننده آن که مننژ ها نام دارند (قسمت بین مغز و جمجمه) و به فضای زیر عنکبوتیه معروف هستند، رخ داده و حدود ۱۵ درصد خونریزی های هموراژیک را به خود اختصاص داده است و میزان شایع بودن آن کمتر است‌.

با پارگی عروق، خون موجود وارد فضای زیر عنکبوتیه شده و فشار داخل مغز را افزایش می دهد و به سلول های موجود در آن قسمت فشار وارد می کند.

از شایع ترین علت های بروز این نوع خونریزی پارگی ناشی از آنوریسم‌ است و دیگر علت های بروز آن بدشکل شدن شریان ها، وجود بیماری های خونریزی، وارد شدن آسیب مغزی و رقیق شدن خون است.

روش‌های تشخیص سکته مغزی هموراژیک

امروزه بسیاری از بیماران تمایل دارند تا با تشخیص زودهنگام و دقیق، از عوارض جدی سکته مغزی هموراژیک (خونریزی داخل مغز) پیشگیری کنند.

اما همواره باید بدانید که تشخیص سریع این نوع سکته حیاتی است زیرا درمان آن کاملاً متفاوت از سکته ایسکمیک است.

متخصصان مغز و اعصاب با روش‌های تصویربرداری و آزمایش‌های پیشرفته، محل و شدت خونریزی را مشخص می‌کنند تا درمان مناسب فوراً آغاز شود.

سی‌تی اسکن فوری مغز (CT Scan)

سی‌تی اسکن مغز اولین و سریع‌ترین روش تشخیص سکته هموراژیک است.

متخصصان با این تصویربرداری بدون کنتراست، خونریزی داخل مغز یا زیر عنکبوتیه را در چند دقیقه شناسایی می‌کنند.

این روش در اورژانس همیشه در دسترس است و به پزشک کمک می‌کند تا سریع تصمیم بگیرد و از عوارض جبران‌ناپذیر پیشگیری نماید.

MRI مغزی

MRI مغز روش دقیق‌تری برای تشخیص خونریزی‌های کوچک یا قدیمی است.

متخصصان با روش های خاص مانند GRE یا SWI، حتی خونریزی‌های میکروسکوپی را تشخیص می‌دهند.

این روش برای بررسی علت خونریزی (مانند مالفورماسیون عروقی) بسیار مفید است و جزئیات بیشتری از بافت مغز ارائه می‌دهد.

آنژیوگرافی مغزی

آنژیوگرافی مغزی (DSA یا CTA/MRA) برای شناسایی منبع دقیق خونریزی مانند آنوریسم یا AVM به کار می‌رود.

متخصصان با تزریق ماده حاجب، عروق مغز را تصویربرداری می‌کنند تا محل پارگی یا ناهنجاری عروقی مشخص شود و درمان endovascular (مانند کوئلینگ آنوریسم) فوراً برنامه‌ریزی گردد.

آزمایش‌های خون

آزمایش‌های خون برای بررسی فاکتورهای انعقادی (PT/INR، PTT)، پلاکت و قند خون ضروری است.

متخصصان با این آزمایش‌ها، علت خونریزی (مانند مصرف وارفارین یا اختلال انعقادی) را شناسایی می‌کنند تا درمان حمایتی مانند تزریق پلاکت یا ویتامین K سریع آغاز شود و خطر خونریزی مجدد کاهش یابد.

درمان سکته مغزی هموراژیک

متخصصان مغز و اعصاب درمان سکته مغزی هموراژیک (خونریزی داخل مغز) را بر اساس شدت و محل خونریزی انتخاب می‌کنند:

• اقدامات فوری در اورژانس: در ساعات اول، متخصصان راه تنفس بیمار را باز نگه می‌دارند، اکسیژن‌رسانی می‌کنند، فشار خون را کنترل کرده و از افزایش خونریزی پیشگیری می‌نمایند تا وضعیت بیمار پایدار شود.
• کنترل فشار خون: کاهش سریع و کنترل‌شده فشار خون با داروهای وریدی مانند نیکاردیپین یا لابتالول ضروری است تا خونریزی گسترش نیابد و عوارض بیشتر نشود.
• داروهای ضدتشنج: اگر بیمار تشنج داشته باشد یا خطر آن بالا باشد، متخصصان داروهایی مانند فنی‌توئین یا لِوِتیراستام تجویز می‌کنند تا از تشنج‌های تکراری و آسیب بیشتر به مغز پیشگیری شود.
• جراحی تخلیه خون یا بستن آنوریسم: در موارد شدید، متخصصان جراحی با تخلیه لخته خون (هماتوم) یا بستن آنوریسم (با کلیپ یا کوئل) منبع خونریزی را کنترل می‌کنند تا فشار روی مغز کاهش یابد و شانس بهبودی افزایش پیدا کند.

پیشگیری از سکته مغزی هموراژیک

متخصصان مغز و اعصاب پیشگیری از سکته مغزی هموراژیک (خونریزی داخل مغز) را با کنترل عوامل خطر ممکن می‌دانند:

• کنترل منظم فشار خون و چربی خون: چکاپ منظم و درمان فشار خون بالا و کلسترول زیاد با دارو یا تغییر سبک زندگی، خطر پارگی عروق را به‌طور چشمگیری کاهش می‌دهد.
• پرهیز از سیگار، الکل و مواد مخدر: ترک کامل سیگار و الکل عروق را سالم نگه می‌دارد و از ضعیف شدن دیواره عروق و افزایش فشار خون پیشگیری می‌کند.
• فعالیت بدنی منظم: ورزش هوازی مانند پیاده‌روی سریع یا شنا حداقل ۳۰ دقیقه در روز، وزن را کنترل کرده و فشار خون را پایین می‌آورد.
• رژیم غذایی سالم: مصرف میوه، سبزیجات، غلات کامل، ماهی و کاهش نمک، چربی اشباع و قند، سلامت عروق را حفظ کرده و خطر خونریزی مغزی را کم می‌نماید.
• پیگیری آنوریسم‌های شناخته‌شده با تصویربرداری دوره‌ای: اگر آنوریسم عروقی تشخیص داده شده، چکاپ منظم با سی‌تی آنژیوگرافی یا ام‌آر‌آی و درمان به‌موقع (مانند کوئلینگ) از پارگی و خونریزی پیشگیری می‌کند.